ཨོ་ཌི་ཤ་མངའ་སྡེ་དེ་ཉིད་འཛམ་གླིང་ནང་གི་ནང་པའི་གནས་དང་འབྲེལ་བའི་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པའི་ས་ཚིགས་འབུར་ཐོན་བཟོ་ཐབས་ལ་དམིགས་ནས་ལས་གཞི་སྣ་མང་སྤེལ་དང་སྤེལ་བཞིན་པའི་ཁྲོད་འདིར། ཉེ་ལམ་མངའ་སྡེའི་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པའི་ལས་ཁུངས་དང་ཁུལ་དེར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་རི་དགོན་ཐུབ་བསྟན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དགོན་པའི་བར་ནང་པའི་ཤུལ་བཞག་དང་གཅེས་ནོར་སྲུང་སྐྱོབ་ཚུད་པའི་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་འཕེལ་རྒྱས་ཡོང་ཐབས་སུ་གཉིས་མོས་གན་ཡིག་ཐོག་མཚན་རྟགས་བསྐྱོན་འདུག
དེ་ཡང་ཟླ་བ་འདིའི་ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ཨོ་ཌི་ཤའི་ Lok Seva Bhawan དུ་གན་ཡིག་བཞག་རྒྱུའི་མཛད་སྒོ་དེའི་ཐོག་མངའ་སྡེ་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་གཞོན་པ་དང་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པའི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་གཅིག་ལྕོགས་ Parvati Parida པཱར་ཝ་ཏི་པཱ་རི་ཌ་མཆོག་དང་། ཁུལ་དེའི་གཱ་ཇཱ་པ་ཏི་རྫོང་ནང་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ Padmasambhava Mahavihara རམ་རི་དགོན་ཐུབ་བསྟན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དགོན་པའི་དབུ་འཛིན་༸སྐྱབས་རྗེ་དགེ་སྤྲུལ་འཇིགས་མེད་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག དེ་བཞིན་མངའ་སྡེའི་སྐད་ཡིག་དང་རྩོམ་རིག རིག་གཞུང་། རྩེད་རིགས། གཞོན་སྐྱེས་ཞབས་ཞུ། མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་བཅས་ཀྱི་བློན་ཆེན་ Suryabanshi Suraj སུརྱ་ཝན་ཤི་སུ་རཇ་མཆོག མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་ Anu Garg ཨ་ནུ་གརྒ་ལགས་བཅས་དབུ་བཞུགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་གན་ཡིག་ཐོག་མཚན་རྟགས་བསྐྱོན་འདུག
ལས་གཞི་དེ་ནི་མངའ་སྡེ་གཞུང་གིས་ཁུལ་དེའི་ Jajpur ཇཱཇ་པུར་རྫོང་ནང་ཡོད་པའི་ནང་པའི་གནས་རཏྣ་གི་རི་ Ratnagiri དང་ཨུ་དྷེ་གི་རི་ Udayagiri ལ་ལིཏ་གི་རི་ Lalitgiri བཅས་དང་། བོད་མིའི་གནས་སྡོད་ཕུན་ཚོགས་གླིང་གཞིས་ཆགས་དང་དགོན་སྡེ་ཁག་བཅས་སུ་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་མྱུར་ཚད་མཐོ་བོའི་ཐོག་ནས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཟད། ནང་པའི་ཤུལ་བཞག་སྲུང་སྐྱོབ་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་འདུག
མཛད་སྒོའི་ཐོག་མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་གཞོན་པས་ནང་པའི་ཤུལ་བཞག་གི་རིག་གནས་དེ་དག་མངའ་སྡེའི་རིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་གཅེས་ནོར་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེར་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་འདུག དེ་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་གན་ཡིག་དེའི་བརྒྱུད་ནས་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་ནས་ཕེབས་མཁན་རྣམས་ལ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མྱོང་བ་ཚད་ལྡན་བསྐྲུན་ཐབས་དང་ཆབས་ཅིག མངའ་སྡེ་གཞུང་གི་ངོས་ནས་ནང་པའི་རིག་གནས་དེ་དག་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་འདུག
རྩ་བའི་ལས་གཞི་དེའི་ནང་མངའ་སྡེ་གཞུང་དང་དགོན་པ་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་སྐོར་བ་རྣམས་ལ་སྒོམ་སྒྲུབ་དང་ཟབ་སྦྱོང་། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་དང་གནས་མཇལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་སོགས་ཚུད་པའི་ཆོས་ཕྱོགས་དང་ནང་སེམས་ཀྱི་མྱོང་བ་བཅས་ལ་དམིགས་ནས་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་པའི་ལས་གཞི་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུ་དང་། ལྷག་པར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་འདུ་དང་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་ཉམས་ཞིབ། སློབ་གྲྭ་ཕན་ཚུན་ཤེས་ཡོན་བརྗེ་ལེན་གྱི་ལས་གཞི་བཅས་ཀྱི་བརྒྱུད་ནས་ནང་པའི་རིག་གཞུང་དར་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་ལས་གཞི་ཡོད་པ་རེད་འདུག
དེ་བཞིན་མངའ་སྡེའི་རིག་གཞུང་བློན་ཆེན་མཆོག་གིས། མངའ་སྡེ་ནང་ཡོད་པའི་ནང་པའི་རིག་གཞུང་དེ་དག་ནི་ཐུན་མོང་མིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ལྟ་གྲུབ་ཟུང་ལྡན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཞིག་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་སོགས་བརྗོད་འདུག
རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ངོས་ནས་ད་ལྟའི་ཆར་ཨོ་ཌི་ཤ་ནང་ཡོད་པའི་ Diamond Triangle འམ་རྡོ་རྗེ་གྲུ་གསུམ་དུ་གྲགས་པའི་ནང་པའི་གནས་གསུམ་སྟེ། Ratnagiri རཏྣ་གི་རི་དང་། Lalitgiri ལ་ལིཏ་གི་རི། དེ་བཞིན་ Udayagiri ཨི་དྷེ་གི་རི་བཅས་ནི་ UNESCO ཞེས་པའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་ཚན་རིག རིག་གཞུང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ཐོབ་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།
འདི་ག་རླུང་འཕྲིན་ཁང་ནས་ཨོ་ཌི་ས་ཕུན་ཚོགས་གླིང་གཞིས་ཆགས་སུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་རི་དགོན་ཐུབ་བསྟན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དགོན་པའི་དྲུང་ཆེ་རྒན་ཕུན་ཚོགས་རྡོ་རྗེ་ལགས་སུ་གན་ཡིག་དེ་བཞག་པའི་བརྒྱུད་རིམ་དང་ནང་དོན་གལ་ཆེ་ཇི་འཁོད། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་ཕུན་ཚོགས་གླིང་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ལ་ཕན་ཐོགས། དེ་བཞིན་ལས་གཞིའི་དེའི་ནང་རི་དགོན་ཐུབ་བསྟན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དགོན་པའི་གལ་གནད་སྐོར་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུས་ཡོད་པས་གོང་གི་སྒྲ་སྒམ་ནས་གསན་ཐུབ།
གཞི་རྩའི་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ནང་རྒྱ་གར་དབུས་རིག་གཞུང་ལྷན་ཁང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ Archaeological Survey of India ཞེས་རྒྱ་གར་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ལས་ཁང་གིས་རཏྣ་གི་རི་ནང་དུ་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་ལས་དོན་ཐེངས་གསུམ་པ་གཉེར་བཞིན་ཡོད་པའི་ཁྲོད། མཐོ་ཚད་ Meter མི་ཊར་ ༡་༤ ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབུ་བརྙན་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཨོ་ཌི་ཤའི་ནང་དུ་ད་བར་རྙེན་སོན་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབུ་བརྙན་ཆེ་ཤོས་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་དེར་གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སེང་ཁྲི་དང་ཕྱག་མཐིལ། དེ་བཞིན་ནང་པའི་ལྷ་སྐུའི་ཁྲོད་ཐེག་ཆེན་དང་གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔ་སོགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་མ་ཟད། གནའ་རྫས་ཁག་གཅིག་ལོ་ངོ་ ༡༥༠༠ ཙམ་ཕྱིན་ཡོད་པ་རེད་འདུག
