རྒྱ་རིགས་ཉམས་ཞིབ་པ་ཁག་གཅིག་གིས་ཉེ་ལམ་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་འདོན་སྤེལ་བརྒྱུད། བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་སྟེང་རྒྱ་ནག་གིས་འཛུགས་བསྐྲུན་བྱེད་བཞིན་པའི་འཛམ་གླིང་ནང་གི་ཆུ་ཤུགས་གློག་འདོན་གྱི་ཆུ་མཛོད་ཆེ་ཤོས་དེར་དུས་རབས་འདིའི་ནང་ཆུའི་འབབ་ཚད་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཆུ་ལོག་གི་ཉེན་ཁ་ཆེ་རུ་འགྲོ་སྲིད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་འདུག
དེ་ཡང་ South China Morning Post གསར་ཤོག་གིས་ཁ་སང་ཕྱི་ཚེས་ ༢༦ ཉིན་སྤེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ནང་གསལ་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་ཚན་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་ Chinese Academy of Sciences དང་ཡུན་ནན་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ Yunnan University གཉིས་ཀྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་ Tree-ring width chronologies ཞེས་ཤིང་སྡོང་ཚོ་ཁག་གཅིག་གི་ཞེང་ཁའི་འཕེལ་རིམ་ལ་གཞིགས་པའི་ཁོར་ཡུག་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་ཐབས་བྱུས་འོག །ཕྱི་ལོ་ ༡༣༢༥ ནས་ ༢༠༢༠ བར་ལོ་ངོ་བདུན་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་རིང་བོད་མཐོ་སྒང་ལྷོ་ཤར་ཁུལ་གྱི་གཙང་པོའི་ཆུ་རྒྱུན་གྱི་ཆུའི་འབབ་ཚད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ་དཔྱད་རྩོམ་སྙན་ཐོ་ཞིག་རྒྱ་སྐད་ཐོག་ཡིན་པའི་ China Science Bulletin ཞེས་པའི་དུས་དེབ་ཐོག་ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༨ ཉིན་འདོན་སྤེལ་གནང་འདུག་པ་དང་འབྲེལ། ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད་ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་ད་ལྟའི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་གི་ཚ་དྲོད་འཕེལ་བཞིན་པའི་གནས་སྟངས་འོག་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཆུ་རྒྱུན་ཐོག་སྔར་དང་མི་འདྲ་བར་དམིགས་བསལ་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། གཙང་པོ་དེའི་ཐོག་འབྱུང་བཞིན་པའི་འགྱུར་ལྡོག་གིས་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཆུ་འགྲོའི་མ་ལག་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེས་གཤམ་འོག་གི་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་ཁུལ་དུ་ཐན་པ་དང་ཆུ་ལོག་གི་འགྲོས་ལའང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་ནན་བཤད་གནང་འདུག་ལ། མ་འོངས་པར་དུས་རབས་འདིའི་ནང་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་སྟེང་གི་ཆུ་མཛོད་དེར་ཆུའི་འབབ་ཚད་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཆུ་ལོག་གི་ཉེན་ཁ་ཆེ་རུ་འགྲོ་ཉེན་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་གནང་འདུག
རྒྱ་རིགས་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་དེའི་ཁྲོད། དེ་སྔའི་ཞིབ་འཇུག་ཁག་ལས་ཐོབ་པའི་གྲུབ་དོན་ཐོག་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ནས་ ༢༠༢༠ བར་གཞའ་ཚན་སྐྱེན་པོའི་ས་མཐོའི་ས་ཚིགས་ ༡༡ ནས་སྤེན་མ་དང་སྤྲ་མའི་ཤིང་སྡོང་གི་དཔེ་མཚོན་བསྡུ་ལེན་གྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ། འདས་པའི་ལོ་ངོ་ ༧༠༠ ཙམ་གྱི་ནང་ཆུ་རྒྱུན་གྱི་འབབ་ཚད་ལ་ལོ་རབས་བརྒལ་བའི་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་སྐམ་པོའི་ལོ་དུས་ ༡༤ དང་རླན་གཤེར་གྱི་ལོ་དུས་ ༡༤ བཅས་བྱུང་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་འདུག་པ་མ་ཟད། ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་དེ་རྗེས་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་གི་དཔྱད་གཞི་ཁག་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཏེ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༣༠ ནས་ ༢༡༠༠ བར་གྱི་ཟླ་རེའི་ཆུའི་འབབ་ཚད་ཀྱི་དཔེ་གཞི་ཞིག་བཟོས་འདུག
ཚན་རིག་པས་ཚོས་ད་དུང་། དཔེ་གཞི་དེས་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཆུ་རྒྱུན་གྱི་ཆུའི་འབབ་ཚད་དེ་བཞིན་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གི་ནང་ཆེ་རུ་འགྲོ་སྲིད་པའི་སྔོན་དཔག་བྱས་ཡོད་པ་སོགས་གནད་དོན་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱིས། མ་འོངས་པར་དེ་དག་དོ་དམ་གྱི་ཆེད་དུ། ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་ནུས་པ་དང་ཆུ་ལོག་གི་ཉེན་ཁ་གཉིས་ཀར་དོ་སྣང་བྱེད་རྒྱུ་དེ་དགོས་ངེས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ཆུ་རྒྱུན་ཐོག་གི་འགྱུར་ལྡོག་གི་རྒྱབ་ལྗོངས་ལ་གཞིགས་ཏེ། ཆུ་རྒྱུན་དོ་དམ་ཁྲོད་ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཕྱོགས་དང་། ཆུ་ལོག་སྔོན་འགོག་བྱེད་རྒྱུ། དེ་བཞིན་སྐྱེ་ཁམས་ཆུ་བོའི་དགོས་མཁོ་ཉར་ཚགས་བཅས་ཀྱི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེར་གཞིགས་ཏེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཐག་གཅོད་གནང་དགོས་པ་གསུངས་འདུག
གནས་ཚུལ་ནང་གསལ་ལྟར། སྤྱིར་ཐེངས་འདིའི་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་རྩོམ་དེ་གཅིག་པུས་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཆུ་རྒྱུན་སྟེང་གི་ཆུ་མཛོད་ཐོག་དོ་དམ་ནན་པོ་བྱེད་དགོས་པ་བསྟན་གྱི་མེད་པར། དེ་སྔོན་ཕྱི་ཟླ་ ༦ པའི་ནང་རྒྱ་རིགས་ས་གཤིས་རིག་པ་བ་ཚོས་ལས་གཞི་འཆར་འགོད་བྱེད་སའི་ས་འོག་ཏུ་ཆག་མཚམས་ཤིག་ཡོད་པར་དེས་ལས་གཞིའི་བརྟན་ལྷིང་ལ་ཉེན་ཁ་བཟོ་སྲིད་པའི་སྐོར་ཉེན་བརྡ་དང་འབྲེལ། ཆུ་མཛོད་འཛུགས་བསྐྲུན་གནང་མཁན་ཚོས་ས་རྡིབ་དང་ས་རུད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཉུང་དུ་གཏོང་ཆེད་ཉེན་སྐྱོབ་ཀྱི་བྱ་ཐབས་ཇི་ཡོད་ལག་བསྟར་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་གནང་ཡོད་པ་རེད།
རྩ་བའི་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཆུ་རྒྱུན་ཐོག་རྒྱ་ནག་གིས་འཛམ་གླིང་ནང་གི་ཆུ་མཛོད་ཆེ་ཤོས་འཛུགས་བསྐྲུན་བྱེད་བཞིན་པ་དེར་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁམས་ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་སྙན་ཐོ་བརྒྱུད་ཆུ་མཛོད་རྒྱག་སའི་ས་ཚིགས་དེ་ས་འགུལ་འབྱུང་སླ་བའི་ས་ཆའི་སྟེང་དུ་འཁེལ་ཡོད་པ་གསལ་སྟོན་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད། Weiquanwang ཞེས་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་པའི་ངོས་ནས་ཀྱང་གསང་བའི་འདྲ་པར་ཁག་གཅིག་ཕྱི་གྱར་གྱིས་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཆུ་མཛོད་ཀྱི་ལས་གཞི་དེས་ཁོར་ཡུག་གཏོར་བཤིག་གཏོང་གིན་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་གནང་ཡོད་པ། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་ཁོར་ཡུག་ཉམས་ཞིབ་པས་སྙན་ཐོ་འདོན་སྤེལ་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་གི་ཆུ་ཤུགས་གློག་འདོན་གྱི་ལས་གཞི་དེས་བོད་ཀྱི་རང་བྱུང་སྐྱེ་ཁམས་ཁོར་ཡུག་དང་ས་ཁུལ་བརྟན་ལྷིང་ལ་ཉེན་ཁ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་གནང་ཡོད།
